Poniżej znajdziesz 10 praktycznych, łatwych do wdrożenia ćwiczeń TUS (Terapia Umiejętności Społecznych). Każde ćwiczenie zawiera cel oraz wskazówki jak je przeprowadzić.
1. „Zgadnij emocję” — rozpoznawanie emocji (wiek: 3–10 lat)
Cel: Rozwijanie rozpoznawania i nazywania emocji.
Materiały: Karty z twarzami (można narysować), lusterko.
Jak ćwiczyć: Pokaż kartę z wyrazem twarzy i poproś dziecko, by opisało, co widzi („On jest smutny — dlaczego?”). Następnie poproś dziecko, żeby pokazało tę emocję w lustrze. Wariant: odgrywaj scenki — rodzic pokazuje kartę, dziecko zgaduje sytuację.
Tip: Chwal konkretne wypowiedzi: „Dobrze — powiedziałeś, że ona jest zawstydzona, bo schowała twarz”.
2. „Runda rozmów” — umiejętność naprzemienności w rozmowie (wiek: 4–12 lat)
Cel: Nauka słuchania i czekania na swoją kolej w rozmowie.
Materiały: Piłeczka lub woreczek.
Jak ćwiczyć: Rzucacie piłeczkę — osoba trzymająca piłkę ma prawo mówić 30 sekund. Potem rzuca piłkę dalej. Zaczynaj od tematów prostych (ulubione zwierzę). Stopniowo wydłużaj czas mówienia i wprowadzaj pytania otwarte.
Tip: Jeśli dziecko przerywa — delikatnie przypomnij: „Teraz słuchamy, potem Twoja kolej”. Nagrodą może być naklejka za udaną rundę.
3. „Scenka z rozwiązaniem problemu” — rozwiązywanie konfliktów (wiek: 6–14 lat)
Cel: Ćwiczenie strategii rozwiązywania konfliktów i kompromisu.
Materiały: Kartki z sytuacjami konfliktowymi (np. „Kto usiądzie pierwszy przy stole?”).
Jak ćwiczyć: Rodzic i dziecko odgrywają scenę. Następnie wspólnie wymyślacie 2–3 rozwiązania i oceniacie ich plusy i minusy. Wybieracie najlepsze i wcielacie je w życie.
Tip: Ucz dziecko formułować propozycje w pierwszej osobie („Ja chciałbym…”) i proponować kompromisy.
4. „Trening spojrzeń i gestów” — umiejętności niewerbalne (wiek: 3–10 lat)
Cel: Ćwiczenie kontaktu wzrokowego, mimiki i gestów.
Materiały: Brak.
Jak ćwiczyć: Stańcie naprzeciw siebie i na przemian wykonujcie proste polecenia: „Utrzymuj kontakt wzrokowy przez 5 sekund”, „Pokaż, że jesteś zaskoczony”, „Pokaż jak się przywitasz”. Można wprowadzić zabawę ‘kto dłużej utrzyma uśmiech’.
Tip: Unikaj karania dziecka za brak kontaktu wzrokowego — raczej dawaj małe kroki i pochwały. (jeśli nie jest w stanie patrzeć w oczy zacznijcie od patrzenia na brwi)
5. „Listki z pochwałami” — wzmacnianie pozytywnego zachowania (wiek: 2–12 lat)
Cel: Rozwijanie umiejętności społecznych przez pozytywne wzmacnianie.
Materiały: Kartonowe listki, tablica, klej.
Jak ćwiczyć: Kiedy dziecko użyje uprzejmego zwrotu, podzieli się zabawką lub poprosi ładnie, przyklejacie listka do tablicy. Po uzyskaniu np. 5 listek — mała nagroda (wspólne czytanie, deser).
Tip: Wyraźnie nazywaj zachowanie: „Podoba mi się, że poprosiłaś: ‘Czy mogę?’ — to dobra umiejętność społeczna”.
6. „Gra w role — zapraszanie kolegi” — inicjowanie kontaktu (wiek: 5–12 lat)
Cel: Ćwiczenie inicjowania kontaktu i zapraszania do zabawy.
Materiały: Pluszaki, zabawki.
Jak ćwiczyć: Udajecie, że macie spotkanie i trzeba zaprosić kolegę. Dziecko ćwiczy różne formy zaproszenia („Chcesz się pobawić w…”; „Możesz do nas dołączyć”). Odgrywajcie też odmowę i reakcje na nią.
Tip: Ucz dziecko prostych fraz i reakcji na „nie” („Może innym razem, dzięki”).
7. „Karty decyzyjne” — podejmowanie decyzji w grupie (wiek: 7–15 lat)
Cel: Nauka negocjacji i wspólnego podejmowania decyzji.
Materiały: Karty z opcjami aktywności (3–5 kart).
Jak ćwiczyć: Gdy rodzina ma wybór (film, spacer, gra), każdy losuje kartę i argumentuje swój wybór przez 30 sekund. Następnie głosujecie lub negocjujecie kompromis.
Tip: Ucz szacunku dla głosów innych i argumentowania bez ataków personalnych.
8. „Stop-klatka emocji” — rozumienie konsekwencji zachowań (wiek: 8–14 lat)
Cel: Uczenie przewidywania skutków zachowania i autorefleksji.
Materiały: Krótkie scenki (możecie je nagrać telefonem).
Jak ćwiczyć: Nagrywacie krótką scenkę (np. dziecko krzyczy, bo przegrało). Oglądacie ją wspólnie i zadajecie pytania: „Co się wtedy czuło? Co się zmieniło, gdy ktoś tak zareagował? Co można było zrobić inaczej?”
Tip: Daj dziecku szansę zaproponować alternatywy i chwal konstruktywne pomysły.
9. „Kartki z komplementami” — budowanie empatii i pozytywnych relacji (wiek: 4–12 lat)
Cel: Rozwijanie empatii i umiejętności dostrzegania pozytywów u innych.
Materiały: Karteczki, długopis.
Jak ćwiczyć: Rodzina pisze anonimowe komplementy i wkłada je do pudełka. Raz w tygodniu losujecie i czytacie. Dziecko uczy się zauważać dobre cechy u innych.
Tip: Ucz konkretności: zamiast „Jesteś miły”, lepiej „Dziękuję, że położyłeś talerz do zlewu”.
(Słowa kluczowe: empatia, Terapia Umiejętności Społecznych, ćwiczenia TUS.)
10. „Plan dnia społecznego” — przewidywanie i przygotowanie do sytuacji społecznych (wiek: 5–15 lat)
Cel: Przygotowanie dziecka do konkretnych sytuacji społecznych (urodziny, wyjście do sklepu, wywiadówka).
Materiały: Plan w formie obrazków lub listy punktów.
Jak ćwiczyć: Przygotowujcie plan: co się wydarzy, jak się zachować, jakie zwroty mogą się przydać. Przećwiczcie możliwe reakcje (np. gdy ktoś poprosi o zabawkę). Po wydarzeniu porozmawiajcie, co poszło dobrze, co poprawić.
Tip: Dla dzieci bardziej lękliwych włączaj krótkie sesje „co jeśli?” i daj alternatywne scenariusze.
Krótkie wskazówki dla rodziców — jak wspierać ćwiczenia TUS w domu
- Regularność: Krótkie, codzienne sesje (5–15 minut) działają lepiej niż długie, sporadyczne.
- Konsekwencja i struktura: Dzieci uczą się najlepiej przy przewidywalnym planie — wprowadź stały moment „ćwiczeń TUS”.
- Modelowanie: Bądź modelem — dzieci uczą się obserwując Twoje zachowania społeczne.
- Pozytywne wzmacnianie: Chwal konkretne zachowania, nie ogólnikowo.
- Dostosowanie do wieku: Modyfikuj język i zadania zgodnie z rozwojem dziecka.
- Współpraca z terapeutą: Jeśli Twoje dziecko uczestniczy w programie TUS w Centrum Terapii Familia w Zabrzu, konsultujcie ćwiczenia — terapeuta doradzi, które z ćwiczeń najlepiej dopasować.
Na zakończenie — oferta i kontakt
Jeżeli chcesz, aby TUS w Twoim domu był ukierunkowany i wsparty konsultacją specjalisty, zapraszamy do Centrum Terapii Familia w Zabrzu. Oferujemy diagnozę, spotkanie indywidualne z psychologiem / trenerem TUS oraz zajęcia TUS dla dzieci i młodzieży dostosowane grupowo oraz za względu na indywidualne potrzeby dziecka , które pomogą przenieść ćwiczenia TUS z domu do codziennych sytuacji.
